Gönderen Konu: TÜRKÇE SÖZLÜKTEN GÜNÜN SÖZÜ  (Okunma sayısı 465215 defa)

0 Üye ve 1 Ziyaretçi konuyu incelemekte.

Çevrimdışı Çağrıbey

  • [GÖKBÖRÜ ANKARA]
  • Türkçü-Turancı
  • *****
  • İleti: 2063
  • Ne mutlu Türk doğup, Türk gibi yaşayana!
Ynt: TÜRKÇE SÖZLÜKTEN GÜNÜN SÖZÜ
« Yanıtla #1200 : 08 Ağustos 2015, 10:45:58 »
Tarih : 16 Temmuz 2015 - Perşembe

Türkçe Sözlük'ten günün sözü :
çetele isim Rumca
1. isim Çizilerek veya oyularak açılan kertik
2. Ekmekçi, sütçü vb. esnafın, uzunlamasına ikiye bölüp üzerine kertikler çenterek hesap tuttukları ağaç dalı

Yabancı sözlere Türkçe karşılık :
obskürantizm    Fr. obscurantisme

Bilginin halk arasında yayılmasına karşı olma, aydınlık düşmanlığı:
"Obskürantizm devi, kocayıp dermansızlaşınca surların arkasında bekleyen bir tefekkür, karanlık ve çamurlu bir sel gibi sökün etmiş." -Cemil Meriç, Kırk Ambar, Cilt 2, 294.

Bundan sonra demek ki, obskürantizm yerine, aydınlık düşmanlığı sözcüğünü kullanacağız.

Bir yazım kuralı :
Dilimizdeki hac, şad, yâd gibi birkaç örnek dışında, alıntı ke­limelerin özgün biçimlerinin sonlarında bulunan yumuşak ünsüzler sertleşir:
kitap (<kitab), sebep (<sebeb); bant (<band), bent (<bend), cilt (<cild), etüt (<etüd), metot (<metod), standart (<standard); ahenk (<aheng), hevenk (<aveng), renk (<reng) vb. Bu gibi alıntılar ünlü ile başlayan bir ek aldıklarında kelime sonlarındaki sert ünsüzler yumuşar: kitap / kitabı, sebep / sebebi; bant / bandı, bent / bendi, cilt / cildi, etüt / etüdü, metot / metodu, standart / standardı; ahenk / ahengi, hevenk / hevengi, renk / rengi vb.

Günün atasözü/deyimi:
Elinle ver, ayağınla ara.
Ödünç aldığı şeyi geri vermeyi geciktiren veya vermeyenler için söylenen bir söz. (Atasözü)

Divan-ı Lügat'it Türk'ten Sözcükler
arı yagı bal,I, 87;III, 156 bkz> bal
arju çakal· I, 127 bkz> arzu
arjulayu çakal gibi·I, 127;III, 401

Divan-ı Lügat'it Türk'ten Atasözü
Erge muñ tegir, tag señiriñe yel tegir (III. 360)
Kişiye keder değer, dağ doruğuna rüzgâr değer.

Türk Lehçeleri Karşılaştırma



Türkiye Türkçesi Ağızları Sözlüğü'nden Bir Sözcük
hödük 1. Korkak.
Yukarıdinek *Şarkikaraağaç, Körküler *Yalvaç -Isparta
Salur *Bandırma -Balıkesir
Tokat -Eskişehir
*Akyazı -Sakarya
-Kastamonu
-Çorum
*Merzifon ve köyleri -Amasya
*Zile -Tokat
*Mesudiye -Giresun
Çepni *Gemerek -Sivas
*Kelkit -Gümüşhane
*Boğazbyan -Yozgat
Kıbrıs -Ankara
Yeniköy -Kayseri
-Niğde
*Beyşehir, *Ermenek -Konya
Boynuyoğun -Adana
*Tarsus -İçel
*Saray -Tekirdağ

[hödek] Korkak.
Kızılviran *İncesu -Kayseri
-Nevşehir
*Seydişehir, Adiller *Ermenek -Konya

[hödelek -1] Korkak.
*Mudanya -Bursa

hödük 2. Ürkek, çekingen.
Kemerhisar -Niğde
*Ermenek, *Karaman, -Konya
malya *Mut -İçel

hödük 3. Uyuşuk, beceriksiz (kimse).
İğneciler *Mudurnu -Bolu

hödük 4. Acemi, toy.
*Çal -Denizli
Dudaş *Söğüt -Bilecik
Dadam -Bolu
Öşek *Boyabat -Sinop

hödük 5. Kısa boylu, göbekli (kimse).
*Acıpayam ve köyleri -Denizli

hödük 6. Aceleci (kimse).
Danışman *Fatsa -Ordu

hödük 7. Şüpheli.
*Gelendost -Isparta
-Ankara

hödük 8. Kabadayı (kimse).
Dişlik *Kangal -Sivas

hödük 9. Tuhaf, acayip şey.
Şekeroba-Maraş.
Doğanbey ve köyleri -Konya

Çevrimdışı Çağrıbey

  • [GÖKBÖRÜ ANKARA]
  • Türkçü-Turancı
  • *****
  • İleti: 2063
  • Ne mutlu Türk doğup, Türk gibi yaşayana!
Ynt: TÜRKÇE SÖZLÜKTEN GÜNÜN SÖZÜ
« Yanıtla #1201 : 08 Ağustos 2015, 10:55:56 »
Tarih : 17 Temmuz 2015 - Cuma

Türkçe Sözlük'ten günün sözü :
himaye isim (hima:ye) Arapça §im¥ye
1. isim Koruma, gözetme, esirgeme, koruyuculuk, gözetim
"Henüz ana himayesine ne kadar muhtaç olduğunu görüyorum." - Y. Z. Ortaç
2. Kayırma, elinden tutma

Yabancı sözlere Türkçe karşılık :
parapsikoloji    Fr. parapsychologie

Doğaüstü olayları araştıran, telepati, gaipten haber alma, duyu dışı algılama vb. olayları inceleyen bilim dalı

Bundan sonra demek ki, parapsikoloji yerine, duyu dışı algılama sözcüğünü kullanacağız.

Bir yazım kuralı :
Bazı alıntı kelimelerde yumuşama olmaz:
ahlak / ahlakın, cumhuriyet / cumhuriyete, evrak / evrakı, hukuk / hukuku, ittifak / ittifaka, sepet / sepeti, tank / tankı vb.

Günün atasözü/deyimi:
Aklının ayarını bozmak.
Doğru düşünemez, davranamaz duruma gelmek(Deyim)

Divan-ı Lügat'it Türk'ten Sözcükler
ark pislik·I, 42 § temilr arkı; demir boku·I, 42
arka   arka, sırt; sıkıntılı anlarda yardım eden kişi, yardımcı.I, 123, 128, 139
arkaçak ağıza ilâç akıtmak içln kullanılan içi delik bir aygıt, akıtınaç.I, 144

Divan-ı Lügat'it Türk'ten Atasözü
Erik erini yaglıg, ermegü başı kanlıg (I. 70)
Yürekli kişi yağlı, tembelin başı kanlı olur.

Türk Lehçeleri Karşılaştırma



Türkiye Türkçesi Ağızları Sözlüğü'nden Bir Sözcük
[zavar (III)] Tazı
Eymir *Bozdoğan -Aydın
Aliköy *Çaycuma -Zonguldak

zavar (I) 1. Hayvanlara yedirilmek için hazırlanan tahıl kırması.
Allahdeyan *Salihli -Manisa
Satılmış -Eskişehir
Bahattin *İskilip, Ovasaray -Çorum
*Ağın, -Elâzığ
-Malatya
*Nizip -Gaziantep
Reyhanlı ve Amik ovası Türkmenleri -Hatay
-Sivas ilçe ve köyleri
*Sorgun, Bektaşlı -Yozgat
*Keskin, Büyük Afşar -Ankara
*Avanos, -Nevşehir
Afşar köyleri *Pınarbaşı, *İncesu -Kayseri
Bahçeli *Bor -Niğde
*Ereğli, *Karaman -Konya
*Kadirli -Adana
*Erdemli, civanyaylağı *Mersin, *Tarsus -İçel

[zaval (II)] Hayvanlara yedirilmek için hazırlanan tahıl kırması.
*Arapkir -Malatya

[zavır (I)] Hayvanlara yedirilmek için hazırlanan tahıl kırması.
*Kurşunlu -Çankırı
Faraşlı *Kalecik -Ankara
Mut ve köyleri -İçel

[zevar] Hayvanlara yedirilmek için hazırlanan tahıl kırması.
*Çumra -Konya

zavar (I) 2. İri öğütülmüş un.
Bozhüyük, -Maraş
Kızılhisar, -Gaziantep
Misis -Adana

zavar (II) Boş laf.
*Bolvadin, *Emirdağ -Afyon
*Alaşehir -Manisa

zavar (III) [-> zağar (I) -3]

zavar Hayvanlara yedirilen tahıl kırması vb. yem.
Küçük İsa *Zile Tokat
*Bünyan Kayseri

[zavır (I)] Hayvanlara yedirilen tahıl kırması vb. yem
Uzuncaburç *Silifke

Çevrimdışı Çağrıbey

  • [GÖKBÖRÜ ANKARA]
  • Türkçü-Turancı
  • *****
  • İleti: 2063
  • Ne mutlu Türk doğup, Türk gibi yaşayana!
Ynt: TÜRKÇE SÖZLÜKTEN GÜNÜN SÖZÜ
« Yanıtla #1202 : 08 Ağustos 2015, 23:23:24 »
Tarih : 18 Temmuz 2015 - Cumartesi

Türkçe Sözlük'ten günün sözü :
muhayyer sıfat eskimiş Arapça
1. sıfat Sağlamlığı ve kullanılabilirliği açısından önerilen, beğenilmediğinde geri verilebilecek olan (eşya vb.)
2. isim, müzik Türk müziğinde bir makam

Yabancı sözlere Türkçe karşılık :
paratoner    Fr. paratonnerre

Yıldırımsavar:
"… şüphe yok ki, bir paratoner ve emniyet subapı vazifesini görmek, benliğimizi korumak içindir." -Refik Halid Karay, Sürgün, 147;
"Bir nevî paratoner, bir nevî cins isimdir." -Cemil Meriç, Jurnal 2, 307.

Bundan sonra demek ki, paratoner yerine, yıldırımsavar sözcüğünü kullanacağız.

Bir yazım kuralı :
Çok heceli kelimeler ünlüyle başlayan bir ek aldıklarında sonlarında bulunan p, ç, t, k ünsüzleri yumuşayarak b, c, d, ğ’ye dönü­şür:
kelep / kelebi; ağaç / ağacı, kazanç / kazancı; geçit / geçidi, kanat / kanadı; başak / başağı, bıçak / bıçağı vb. Ancak birden fazla heceli olduğu hâlde sonlarındaki ünsüzleri yumuşamayan kelimeler de vardır: anıt / anıtı, bulut / bulutu, kanıt / kanıtı, ölçüt / ölçütü vb.

Günün atasözü/deyimi:
Çulu düzmek (düzeltmek) (Deyim)
 1) Giyimi kuşamı yenilemek:
“Muharrem, çulu epey düzmüş vaziyetteydi.” -S. F. Abasıyanık.
 2) Maddi durumu iyileşmek:
“Aranızdan ayrılalı bir ay var mı? Belki yok bile. Çulu derhâl düzelttim.” -R. N. Güntekin.

Divan-ı Lügat'it Türk'ten Sözcükler
arkag argaç; bez, halı, kilim gibi şeyler dokunurken enlemesine at ılan ip veya iplik,I, 118
arkalanmak arka (yani yardımcı) sahibi olmak; bir şeye sırtını vermek, dayanmak· I, 297

Divan-ı Lügat'it Türk'ten Atasözü
Erkeç eti em bolur, eçkü eti yel bolur (I. 95)
Teke eti ilâç olur, keçi eti yel olur.

Türk Lehçeleri Karşılaştırma



Türkiye Türkçesi Ağızları Sözlüğü'nden Bir Sözcük
[kıtmir] Uyuz, sürekli kaşınan
Yozgat

kırtmıl Uyuz, sürekli kaşınan: Kırtmıl bir iti var.
Afşar, Pazarören *Pınarbaşı Kayseri

[-> kırtmıl] kıtmir Cimri; pinti; çok tamahkâr kimse
Erzurum

Çevrimdışı Çağrıbey

  • [GÖKBÖRÜ ANKARA]
  • Türkçü-Turancı
  • *****
  • İleti: 2063
  • Ne mutlu Türk doğup, Türk gibi yaşayana!
Ynt: TÜRKÇE SÖZLÜKTEN GÜNÜN SÖZÜ
« Yanıtla #1203 : 08 Ağustos 2015, 23:39:47 »
Tarih : 19 Temmuz 2015 - Pazar

Türkçe Sözlük'ten günün sözü :
sarih sıfat (sari:hi) Arapça
sıfat Açık, kolay anlaşılır, belli, belirgin, belgin
"Bu hıyanetin müşterek müteşebbislerine karşı, alınması lazım gelen vaziyet sarihtir." - Atatürk

Yabancı sözlere Türkçe karşılık :
sistematik    Fr. systématique

Dizgeli, sistemli:
Bundan sonra demek ki, sistematik yerine, dizgeli sözcüğünü kullanacağız.

Bir yazım kuralı :
Tek heceli kelimelerin sonunda bulunan p, ç, t, k ünsüzleri ise iki ünlü arasında korunur:
ak / akı, at / atı, bük / bükü, ek / eki, et / eti, göç / göçü, ip / ipi, kaç / kaçıncı, kök / kökü, ok / oku, ot / otu, saç / saçı, sap / sapı, suç / suçu, süt / sütü vb. Buna karşılık tek heceli olduğu hâlde sonlarındaki ünsüzleri yumuşayan kelimeler de vardır: but / budu, dip / dibi, gök / göğü, kap / kabı, kurt / kurdu, uç / ucu, yurt / yurdu vb.

Günün atasözü/deyimi:
Aklına geleni işleme, her ağacı taşlama.
Sonunu düşünmeksizin aklına eseni yapan, herkese sataşan kimse bu davranışının büyük zararlarını görür. [/b] (Atasözü)


Divan-ı Lügat'it Türk'ten Sözcükler
arkamak yoklamak, arayıp taramak, I, 283, 284
arkar boynuzundan bı;ak yapılan dişi dağ keçisi· I, 117, 214, 421
arkaşmak yük yüklemekte yardım etmek;arka arkaya gelmek (çıkmak)· I, 237, 395

Divan-ı Lügat'it Türk'ten Atasözü
Ermegüğe bulıt yük bolur (I. 138)
Tembele bulut yük olur.

Türk Lehçeleri Karşılaştırma



Türkiye Türkçesi Ağızları Sözlüğü'nden Bir Sözcük
paytak (I) Peltek, kekeme.
*Mudanya -Bursa

paytak (II) 1. Düztaban.
*Mudanya -Bursa

paytak (II) 2. Eğri bacaklı (insan ya da hayvan).
Dağal *Çal -Denizli
*Merzifon -Amasya
Harşit *Torul -Gümüşhane
*Bor -Niğde

paytak (II) 3. Eğri bacaklı insanın yürüyüşü için.
*Bozdoğan -Aydın
-Manisa ve çevresi
*Düzce -Bolu
*Merzifon -Amasya
*Bor -Niğde

paytak (II) 4. Yamuk, eğri.
*Keçiborlu -Isparta

paytak (III) Ördek yavrusu.
*Ayaş -Ankara

paytak (IV) Çok çiğnenmiş, gezilmiş, basılmış toprak : Bu yer paytak olmuş.
Çavdarlı *Şavşat -Artvin

Çevrimdışı Çağrıbey

  • [GÖKBÖRÜ ANKARA]
  • Türkçü-Turancı
  • *****
  • İleti: 2063
  • Ne mutlu Türk doğup, Türk gibi yaşayana!
Ynt: TÜRKÇE SÖZLÜKTEN GÜNÜN SÖZÜ
« Yanıtla #1204 : 09 Ağustos 2015, 11:39:00 »
Tarih : 20 Temmuz 2015 - Pazartesi

Türkçe Sözlük'ten günün sözü :
müstear sıfat eskimiş Arapça
1. sıfat Takma
"Müstear adların hakikilerini saymaya başladı." - O. C. Kaygılı
2. isim, müzik Klasik Türk müziğinde bir makam

Yabancı sözlere Türkçe karşılık :
sekreter    Fr. secrétaire

Özel veya kamu kuruluşlarında haberleşmeyi sağlayan, yazışma yapabilen görevli, yazman, kâtip

Bundan sonra demek ki, sekreter yerine, yazman sözcüğünü kullanacağız.

Bir yazım kuralı :
Türkçede a, e ünlüleri ile biten fiillerin şimdiki zaman çekiminde, söyleyişte de yazımda da a ünlüsü ı, u; e ünlüsü i, ü olur:
başlıyor (<başla-yor), oynuyor (<oyna-yor), doymuyor (<doyma-yor), izliyor (<izle-yor), diyor (<de-yor), gelmiyor (<gelme-yor), gözlüyor (<gözle-yor) vb.

Günün atasözü/deyimi:
Ağlama ölü için, ağla deli için.
Yakınlarından biri ölenin acısı zamanla küllenir ancak bir yakını deli olanın acısı hiçbir zaman dinmez. [/b] (Atasözü)

Divan-ı Lügat'it Türk'ten Sözcükler
arkın gelecek yıl, öbür yıl, I, 89 bkz> arkun
arkın izi gelecek yıl, öbür yıl I, 89
arkış kervan; yurdundan uzak dü;mü; olan birine gönderilen kimse, elçi, haberci, mektup·I,97

Divan-ı Lügat'it Türk'ten Atasözü
Ermegüğe eşik art bolur (I. 42)
Tembele eşik dağ geçidi olur.

Türk Lehçeleri Karşılaştırma



Türkiye Türkçesi Ağızları Sözlüğü'nden Bir Sözcük
pişi 1. Mayalı hamuru kızgın yağa kaşıkla döküp kızartarak yapılan bir çeşit yiyecek.
-Burdur
Kızılyer, Honaz -Denizli
Aliağa *Menemen, *Bergama, *Tire -İzmir
Ağlı *Küre -Kastamonu
-Çorum
Mardar -Samsun
-Amasya
*Alucra -Giresun
*Koyulhisar, *Şarkışla -Sivas
-Ankara

pişi 2. Mayalı hamurdan yapılan lokma.
Afyon
-Burdur
-İzmir ve çevresi
-Manisa ve çevresi
Yeniköy -Balıkesir

pişi 3. Yağda kızartılmış peynirli börek.
-Manisa

pişi 4. Gözleme.
Zemme -Kütahya
-Kars
-Erzurum
*Suşehri -Sivas

pişi 5. Yağda kızartılmış ekmek.
Başpınar *Tefenni -Burdur
*Buldan -Denizli
*Ardanuç çevresi -Artvin
-Kars
Hacıilyas *Koyulhisar -Sivas

pişi 6. Unu pekmezle yoğurup, zeytinyağda kızartarak yapılan bir çeşit tatlı.
Bozdoğan -Aydın

Çevrimdışı Çağrıbey

  • [GÖKBÖRÜ ANKARA]
  • Türkçü-Turancı
  • *****
  • İleti: 2063
  • Ne mutlu Türk doğup, Türk gibi yaşayana!
Ynt: TÜRKÇE SÖZLÜKTEN GÜNÜN SÖZÜ
« Yanıtla #1205 : 09 Ağustos 2015, 11:56:07 »
Tarih : 21 Temmuz 2015 - Salı

Türkçe Sözlük'ten günün sözü :
çalkantı isim
1. isim Deniz ve gölde dalgalanma
2. Çalkanmış şey
3. Kalbur yardımıyla ayrılan çer çöp
4. Coşku
5. Kargaşa ve bunalımın yol açtığı düzensiz, karışık, sıkıntılı durum

Yabancı sözlere Türkçe karşılık :
sektör    Fr. secteur

Bölüm, kol, dal, kesim:

Bundan sonra demek ki, sektör yerine, bölüm, kol, dal, kesim sözcüklerinden birisini kullanacağız.

Bir yazım kuralı :
Birden çok heceli ve a, e ünlüleri ile biten fiiller, ünlüyle başlayan ek aldıklarında bu fiillerdeki a, e ünlülerinde söyleyişte yaygın bir daralma (ı ve i’ye dönme) eğilimi görülür. Ancak söyleyişteki ı, i ünlüleri yazıya geçirilmez:
başlayan, yaşayacak, atlayarak, saklayalı, atmayalım; gelmeyen, izlemeyecek, gitmeyerek, gizleyeli, besleyelim vb.

Günün atasözü/deyimi:
Ağustosta gölge kovan zemheride karnın ovar.
Elinde fırsat varken geleceğini sağlamaya gayret göstermeyip eğlenceye, keyfe dalan kimse sonunda aç kalır ve perişan olur.[/b] (Atasözü)

Divan-ı Lügat'it Türk'ten Sözcükler
arkış büyü, afsun·I, 249 bkz> arvaş, arvış
arkuçı iki kişi arasında araç olan; evlenme zamanında dünürler arasında gelip giden kişi·I, 141
arkuk iki duvar veya iki direk aras ına çapraz olarak konulan ağaç· I, 109

Divan-ı Lügat'it Türk'ten Atasözü
Erñeñe eliğ karı böz üm tikemes (I. 117)
Ergene elli karış bezden iç donu dikilmez.

Türk Lehçeleri Karşılaştırma



Türkiye Türkçesi Ağızları Sözlüğü'nden Bir Sözcük
zıvana (I) Direk başlarında bırakılan çıkıntı.
Aliköy *Çaycuma -Zonguldak

zıvana (II) Testere biçiminde açılır kapanır bağ bıçağı.
Hamitabat *Lüleburgaz -Kırklareli

zıvana (III) Sınır.
Kahngaz *Çameli -Denizli

zıvana (IV) Zırdeli.
*Sorgun -Yozgat
Hamurcu *İncesu -Kayseri

Çevrimdışı Çağrıbey

  • [GÖKBÖRÜ ANKARA]
  • Türkçü-Turancı
  • *****
  • İleti: 2063
  • Ne mutlu Türk doğup, Türk gibi yaşayana!
Ynt: TÜRKÇE SÖZLÜKTEN GÜNÜN SÖZÜ
« Yanıtla #1206 : 09 Ağustos 2015, 12:13:50 »
Tarih : 22 Temmuz 2015 - Çarşamba

Türkçe Sözlük'ten günün sözü :
barınak -ğı isim
Barınılacak yer, melce

Yabancı sözlere Türkçe karşılık :
dirijizm    Fr. dirigisme

1. Güdümlü tutum, güdümcülük
Bundan sonra demek ki, dirijizm yerine, güdümlü tutum, güdümcülük sözcüklerinden birisini kullanacağız.

Bir yazım kuralı :
Tek heceli olan demek ve yemek fiillerinde, söyleyişteki i ünlüsü yazıya da geçirilir:
diyen, diyerek, diyecek, diyelim, diye; yiyen, yi­yerek, yiyecek, yiyelim, yiye, yiyince, yiyip vb. Ancak deyince, deyip sözlerindeki e yazı­lışta korunur.

Günün atasözü/deyimi:
Dilden gelen elden gelse, her fukara padişah olur.
Kişi her söylediğini yapamaz, her dilediğini elde edemez. [/b] (Atasözü)

Divan-ı Lügat'it Türk'ten Sözcükler
arkuk aykırı· I, 109
arkuk kişi söz dinlemez, kalp, inatçı klmse· I, 109
arkuklanmak haylazlık etmek, dikbaşlılık etmek· I, 315

Divan-ı Lügat'it Türk'ten Atasözü
Er oglı muñaymas, it oglı külermes (II. 84)
Kişi oğlu kederli kalmaz, it oğlu tökezlemez, ayağı sürçmez.

Türk Lehçeleri Karşılaştırma



Türkiye Türkçesi Ağızları Sözlüğü'nden Bir Sözcük
şinik Tahıl ölçeği.
Bağıllı *Eğridir, Yukarı Dinek *Şarkikaraağaç -Isparta
Çöplü *Çivril, Bekilli *Çal -Denizli
Eymir *Bozdoğan -Aydın
Çeltikçi *Orhangazi -Bursa
*Emet ve köyleri -Kütahya
*Sivrihisar -Eskişehir
İğneciler *Mudurnu, *Düzce -Bolu
*Akyazı çevresi -Sakarya
Gökmaslı *Şile -İstanbul
Peşman *Daday -Kastamonu
*Alaca -Çorum
-Sinop
*Çarşamba -Samsun
*Merzifon -Amasya
Ergan -Erzincan
-Diyarbakır
*Zara, *Koyulhisar -Sivas
-Yozgat
Bahçeli *Bor -Niğde
Sille -Konya
Civanyaylağı *Mersin -İçel
*Milas -Muğla
*Lüleburgaz -Kırıkkale
Türkgücü *Çorlu -Tokat

[şınık] Tahıl ölçeği.
*Mut ve köyleri -İçel

[şinig] Tahıl ölçeği.
-Burdur

[şinnik] Bir çeşit tahıl ölçeği.
*Antakya Hatay

şinik Bir çeşit tahıl ölçeği.
*Dinar Afyon
*Yalvaç, *Gelendost Isparta
Burdur
*Gediz Kütahya
Uluşiran *Şiran Gümüşhane
Akçalar *Seydişehir Konya

şinik Bir teneke miktarındaki tahılın dörtte biri.
Erzincan ve yöresi

Çevrimdışı Çağrıbey

  • [GÖKBÖRÜ ANKARA]
  • Türkçü-Turancı
  • *****
  • İleti: 2063
  • Ne mutlu Türk doğup, Türk gibi yaşayana!
Ynt: TÜRKÇE SÖZLÜKTEN GÜNÜN SÖZÜ
« Yanıtla #1207 : 09 Ağustos 2015, 17:42:17 »
Tarih : 23 Temmuz 2015 - Perşembe

Türkçe Sözlük'ten günün sözü :
münevver sıfat eskimiş Arapça munevver
1. Aydın
2. Aydınlatılmış

Yabancı sözlere Türkçe karşılık :
jakobenizm    Fr. jacobinisme

Tepeden inmecilik:
"Fransız jakobenizmi tipi, sürükleyici şekillere de bürünmüştür değişik ülkelerde ve değişik zamanlarda." -Cemil Meriç, Kırk Ambar, Cilt 2, 290-291.

Bundan sonra demek ki, jakobenizm yerine, tepeden inmecilik sözcüğünü kullanacağız.

Bir yazım kuralı :
Kökeni Türkçe olan kelimelerde bugün uzun ünlü yoktur. Uzun ünlü, Arapça ve Farsçadan Türkçeye giren kelimelerde görülür:
adalet (ada:let), beraber (bera:ber), ifade (ifa:de), kaide (ka:ide), numune (numu:ne), sade (sa:de), şair (şa:ir) vb.
Ancak bu uzun ünlüler yazıda herhangi bir işaretle gösterilmez.

Günün atasözü/deyimi:
Üveye etme, özünde bulursun; geline etme, kızında bulursun.
Öz evladı bir gün öksüz kalırsa başkalarının ona kötü davranmasını istemeyen, üvey evladına kötü davranmamalıdır; kızına ileride gelin olarak gideceği yerde kötü davranılmasını istemeyen, kendi gelinine kötü davranmamalıdır. (Atasözü)

Divan-ı Lügat'it Türk'ten Sözcükler
arkun yaban aygırıyle evcil kısraktan olan at·l, 107
arkun
gelecek yıl, öbür yıl,I, 108 bkz> arkın
arkun izi gelecek yıl, öbür yıl· I, 108 bkz> arkın izi

Divan-ı Lügat'it Türk'ten Atasözü
Ersek erğe tegmes, ebek ebğe tegmes (I. 104)
Oynak kadın koca bulamaz, aceleci evine varamaz.

Türk Lehçeleri Karşılaştırma



Türkiye Türkçesi Ağızları Sözlüğü'nden Bir Sözcük
çolapa 1. Beceriksiz, eli işe yakışmayan.
Pazar -Tokat
*Mesudiye ve köyleri, -Ordu ve köyleri
Akyoma -Giresun

[colpa (I)] Beceriksiz, eli işe yakışmayan.
*Çal -Denizli
-Balıkesir
-Sivas
-Niğde

[çoldurum (II)] Beceriksiz, eli işe yakışmayan.
Uluğbey *Senirkent -Isparta

[çolpa] Beceriksiz, eli işe yakışmayan.
Bahçeli *Bor -Niğde

[çolpak (I) -2] Beceriksiz, eli işe yakışmayan.
Bakacak -Balıkesir

[çolpaz -1] Beceriksiz, eli işe yakışmayan.
-Samsun
*Tirebolu -Giresun
-Trabzon

[çolpu (II)] Beceriksiz, eli işe yakışmayan.
-Kırşehir

[çona (IV)] Beceriksiz, eli işe yakışmayan.
Bahçeli *Bor -Niğde

çolapa 2. Dağınık, dikkatsiz.
*Mesudiye ve köyleri, -Ordu ve köyleri
*Silifke -İçel

çolapa 3. Sersem.
*Simav -Kütahya

Çevrimdışı Çağrıbey

  • [GÖKBÖRÜ ANKARA]
  • Türkçü-Turancı
  • *****
  • İleti: 2063
  • Ne mutlu Türk doğup, Türk gibi yaşayana!
Ynt: TÜRKÇE SÖZLÜKTEN GÜNÜN SÖZÜ
« Yanıtla #1208 : 09 Ağustos 2015, 19:08:46 »
Tarih : 24 Temmuz 2015 - Cuma

Türkçe Sözlük'ten günün sözü :
muharrir isim eskimiş Arapça
Yazar

Yabancı sözlere Türkçe karşılık :
kolonizasyon    Fr. colonisation

Sömürgeleştirme

Bundan sonra demek ki, kolonizasyon yerine, sömürgeleştirme sözcüğünü kullanacağız.

Bir yazım kuralı :
Kısaltma; bir kelimenin, terimin veya özel adın, içerdiği harflerden biri veya birkaçı ile daha kısa olarak ifade edilmesi ve simgeleştirilmesidir.

Günün atasözü/deyimi:
Yeri göğü inletmek.
Yüksek sesle ve olanca güçle bağırmak (Deyim)

Divan-ı Lügat'it Türk'ten Sözcükler
armagan hısımlara doyumluktan verilen belek·I, 140 bkz> amuç, yarmakan
armak yorulmak, dermansız kalnıak·I, 148, 149, 172
armak aldatmak,I, 172;III, 62 bkz> armak tevmek, armak yuvmak
armak tevmek hile yapmak, aldatmak·I, 172;III, 62 bkz> armak, armak yuvmak
armak yuvmak hile yapmak, aldatmak·III, 62 bkz> armak, armak tevmek

Divan-ı Lügat'it Türk'ten Atasözü
Er sözi bir, eyer köki üç (II. 283)
Er kişinin sözü bir, eyerin bağı üç olur.

Türk Lehçeleri Karşılaştırma



Türkiye Türkçesi Ağızları Sözlüğü'nden Bir Sözcük
kürtük (I) 1. Kuytu yerlere toplanmış kar ya da kum yığını.
*Sivrihisar -Eskişehir
-Sinop
*Havza, -Samsun
-Amasya
*Zile -Tokat
*Akkuş, Kuz *Ünye, Danışman *Fatsa -Ordu
*Şavşat ve köyleri, Bağlıca *Ardanuç -Artvin
-Erzurum
*Ağın -Elâzığ
*Arapkir -Malatya
*Koyulhisar, Palha *Divriği -Sivas
-Yozgat
-Kırşehir
Kurugöl -Niğde
Zıvarık -Konya

[kurtuk (II)] Kuytu yerlere toplanmış kar ya da kum yığını.
*Sungurlu -Çorum
*Ağın -Elâzığ
*Mucur -Kırşehir

[kurtüm] Kuytu yerlere toplanmış kar ya da kum yığını.
Bahçeli *Bor -Niğde

[kürdük (I)] Kuytu yerlere toplanmış kar ya da kum yığını
-Trabzon
Mağara *Saimbeyli -Adana

[kürs] Kuytu yerlere toplanmış kar ya da kum yığını.
Çığrı *Dinar -Afyon
Bağıllı *Eğridir *Yalvaç, Yassıören *Senirkent -Isparta
Yukarıseyit *Çal, Bucak -Burdur
Çöplü, *Çivril, Söğüt, Honaz -Denizli
*Hadım, *Ermenek -Konya
Çandırlar, Mansurlar -Adana

[kürt (II)] Kuytu yerlere toplanmış kar ya da kum yığını.
Dudaş *Söğüt -Bilecik
Başhöyük *Kadınhanı -Konya

[kürtük (I) -1] Kuytu yerlere toplanmış kar ya da kum yığını.
İshaklı *Bolvadin -Afyon
*Bandırma -Balıkesir
Tokat, Bozan -Eskişehir
Akçakavak -Bolu
*Daday -Kastamonu
*Kurşunlu -Çankırı
*İskilip -Çorum
Çubukabat, Pazar *Kızılcahamam, Çanıllı *Ayaş -Ankara
*Bor -Niğde
*Mut ve köyleri -İçel
-Edirne
*Lüleburgaz, Çavuşköy *Babaeski -Kırklareli

[kürtül (III)] Kuytu yerlere toplanmış kar ya da kum yığını.
Arslanköy *Mersin -İçel

[kürtük (I) -1] Kuytu yerlere toplanmış kar ya da kum yığını.
İshaklı *Bolvadin -Afyon
*Bandırma -Balıkesir
Tokat, Bozan -Eskişehir
Akçakavak -Bolu
*Daday -Kastamonu
*Kurşunlu -Çankırı
*İskilip -Çorum
Çubukabat, Pazar *Kızılcahamam, Çanıllı *Ayaş -Ankara
*Bor -Niğde
*Mut ve köyleri -İçel
-Edirne
*Lüleburgaz, Çavuşköy *Babaeski -Kırklareli

kürtük (I) 1. Kuytu yerlere toplanmış kar ya da kum yığını.
*Sivrihisar -Eskişehir
-Sinop
*Havza, -Samsun
-Amasya
*Zile -Tokat
*Akkuş, Kuz *Ünye, Danışman *Fatsa -Ordu
*Şavşat ve köyleri, Bağlıca *Ardanuç -Artvin
-Erzurum
*Ağın -Elâzığ
*Arapkir -Malatya
*Koyulhisar, Palha *Divriği -Sivas
-Yozgat
-Kırşehir
Kurugöl -Niğde
Zıvarık -Konya

kürtük (I) 2. Çığ.
Ağlı *Küre -Kastamonu
-Amasya
-Trabzon
-Rize
Çamova *Divriği -Sivas
-Niğde

kürtük (II) Hırka, yelek.
-Diyarbakır
-Urfa
Ahırlı -Ankara
Doğanbeyli -Adana

kürtük (III) Aşınmış, pürüzlü: Kürtük değnek.
Çamköy *Gölhisar -Burdur

[kürtük -2] Kar yığını
Afşar, Pazarören *Pınarbaşı Kayseri

kürs [-> kürtük (I) -1]

kürtük 1. Yuvarlanarak büyüyen donmuş kar kümesi, çığ.
Kars ve köyleri
Ballıkaya *Hekimhan Malatya

kürtük 2. [-> kürs]

kürtük Kar birikintisi
Elazığ Yöresi

kürtük Kar birikintisi
Keban, Baskil, Ağın

kürtük 1. Kuytu yerlere toplanmış kar yığını.
2. Sertleşmiş buz tutmuş kar
Malatya

kürtük Çukur yerde birikmiş kar
Ordu İli ve Yöresi

Çevrimdışı Çağrıbey

  • [GÖKBÖRÜ ANKARA]
  • Türkçü-Turancı
  • *****
  • İleti: 2063
  • Ne mutlu Türk doğup, Türk gibi yaşayana!
Ynt: TÜRKÇE SÖZLÜKTEN GÜNÜN SÖZÜ
« Yanıtla #1209 : 09 Ağustos 2015, 20:25:49 »
Tarih : 25 Temmuz 2015 - Cumartesi

Türkçe Sözlük'ten günün sözü :
saban isim
1. isim Çift süren hayvanların koşulduğu demir uçlu tarım aracı

Yabancı sözlere Türkçe karşılık :
anomali    Fr. anomalie

Sapaklık, aykırılık

Bundan sonra demek ki, anomali yerine, sapaklık, aykırılık sözcüklerini kullanacağız.

Bir yazım kuralı :
Kuruluş, ülke, kitap, dergi ve yön adlarının kısaltmaları her kelimenin ilk harfinin büyük olarak yazılmasıyla yapılır:
TBMM (Türkiye Büyük Millet Meclisi), TDK (Türk Dil Kurumu), ABD (Amerika Birleşik Devletleri); KB (Kutadgu Bilig); TD (Türk Dili), TK (Türk Kültürü), TDED (Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi); B (batı), D (doğu), G (güney), K (kuzey); GB (güneybatı), GD (güneydoğu), KB (kuzeybatı), KD (kuzeydoğu) vb.

Günün atasözü/deyimi:
Gökyüzünde düğün var deseler kadınlar merdiven kurmaya kalkar.
Kadınların düğün ve eğlence için katlanamayacakları fedakârlık yoktur. (Deyim)

Divan-ı Lügat'it Türk'ten Sözcükler
armut armut·I, 95;II, 284
armutlanmak armutlanmak.I, 312
arpa arpa,I, 123, 343;II, 121, 316
arpagan arpaya benzer başağı bulunan, evini bulunmayan bir bitki, I, 140
arpalamak arpa vermek· I, 316
arpalanmak arpalanmak, arpa sahibl olmak· I, 296

Divan-ı Lügat'it Türk'ten Atasözü
Esende ebek yok (I. 77)
Selâmetde acele yokdur.

Türk Lehçeleri Karşılaştırma



Türkiye Türkçesi Ağızları Sözlüğü'nden Bir Sözcük
[güdül (X)] Kedi yavrusu
Aşağıçayır -Zonguldak

[güdül (V)] Kuyruksuz, kuyruğu kesik hayvan.
*Düzce -Bolu
-Edirne

gücük (I) 1. Kuyruksuz, kuyruğu kesik hayvan.
Çığrı *Dinar -Afyon
Alaeddin, Oğuz *Acıpayam, Yukanseyit *Çal, Honaz -Denizli
Dallıca *Nazilli -Aydın
Yeniköy, Demirkapı *Susurluk -Balıkesir
*Düzce -Bolu
Karaca *İnebolu, Karabüzey *Araç -Kastamonu
Kuzköy *Ünye, Sarıca *Gölköy, Bayadı -Ordu
Çepni *Gemerek, Palha *Divriği -Sivas
*Pınarbaşı, *Bünyan -Kayseri
-Antalya
Ceylan *Fethiye, Yerkesik, Pınarlıbelen *Bodrum -Muğla

[güdül (VI) -3] Kısa, bodur, gelişmemiş.
-Bolu
Atlas, *Sivrihisar -Eskişehir
*Ağın, *Arapkir -Malatya
*Alanya -Antalya
Yerkesik -Muğla
-Edirne

gücük (II) Kısa, bodur, gelişmemiş.
Kuşbaba *Bucak -Burdur
Sütçüler *Eğridir -Isparta
Kızılhisar *Acıpayam, *Çivril -Denizli
*Susurluk -Balıkesir
Çeltikçi *İnegöl -Bursa
*Kandıra, *Akyazı -Sakarya
İğneciler *Mudurnu -Bolu
-Zonguldak
Ağlı *Küre -Kastamonu
-Çankırı
-Ordu
*Gürün -Sivas
Afşar aşireti, Pazarören *Pınarbaşı -Kayseri
Uzuncaburç *Silifke -İçel
Akçalıuşağı -Adana
*Alanya, Yuva *Elmalı -Antalya
*Datça -Muğla

[güdül (VII)] Kısa ceket.
*Bor -Niğde

güdük (V) 1. Kısa ceket.
*Bolvadin -Afyon
*Tavşanlı, Kızılcaören -Kütahya
Kadıköy -İstanbul

güdül (I) 1. Saçta ve fırında pişirilen, mısır ya da buğday unundan yapılan ekmek.
Küflek *Havza -Samsun
*Merzifon, Ziyere -Amasya
*Niksar, Kızılköy -Tokat
Yukarıkale, Hacıilyas -Sivas

güdül (I) 2. Ekmek somunu.
Gölbeyli *Taşova -Ama

güdül (II) 1. Çocuk toprağı ısıtılan saç ya da toprak kap.
Köşker -Kırşehir

güdül (II) 2. Küçük toprak testi.
-Konya
*Alanya -Antalya

güdül (II) 3. Kabaktan yapılmış sapsız su kabı.
*Çermik -Diyarbakır
*Ermenek -Konya

güdül (II) 4. Kulpu ve boğazı kırık toprak testi.
*Emirdağ -Afyon
*Sivrihisar ve köyleri, Tokat -Eskişehir
-Kastamonu
*Ahlat -Bitlis
-Diyarbakır
*Ayaş, Kargalı *Polatlı, *Keskin -Ankara
-Nevşehir
*Karaman, *Sille, Kolukısa -Konya
*Tarsus -İçel
Kerkük

güdül (III) Sığır tüyünden ya da kuyruğundan yapılmış top.
Reşadiye, Kezanç *Şarkîkaraağaç, *Şebinkarahisar -Giresun
Samatya -İstanbul

güdül (IV) Tahta kepçe.
Dinar *Artova -Tokat

güdül (V) [->gücük (I) -1]

güdül (VI) 1. Çirkin.
*Malkara -Tekirdağ

güdül (VI) 2. Açıkgöz, becerikli ve ufak yapılı adam.
Berk -Bolu

güdül (VI) 3. [-> gücük (II)]

güdül (VII) [-> güdük (V) -1]

güdül (VIII) 1. Kuru, yaşlı ağaç.
Fili *Biga -Çanakkale

güdül (VIII) 2. İçi oyularak kullanılan silindir şeklinde ağaç gövdeleri.
Teniste *Anamur -İçel

güdül (IX) Kiraz kurusu.
-Çorum

güdül (X) [-> göcen (I) -3]

güdül (XI) Kambur.
*Düzce -Bolu
-Konya

güdül Büyük tencere.
Gölkonak, Yenişar *Şarkikaraağaç Isparta